Home
E-mail
Sitemap
Print
Pravo EU
IZVORI PRAVA EU
Hijerarhijski gledano, pravo EU uobičajeno se deli na primarno i sekundarno. Primarno pravo u pravnom sistemu EU najvišeg je ranga, a sve ostale pravne norme temelje se i podređene su normama primarnoga prava.
PRIMARNO PRAVO ČINE
-Osnivački ugovori;
To su ugovori kojima su osnovane Evropske zajednice i Evropska unija i na kojima se temelje njihova ovlaštenja. Iako se o Ugovorima govori u množini, formalnopravno postoji samo jedan Ugovor - Ugovor o Evropskoj uniji čiji su sastavni delovi Ugovor o Evropskoj zajednici i Ugovor o Evropskoj zajednici za atomsku energiju te odredbe kojima se regulišu nadležnosti iz drugog i trećeg stuba EU. Međutim iz praktičnih razloga govori se o tri Ugovora te se oni odvojeno i citiraju.
Pod izrazom Ugovor o Evropskoj uniji (EU) misli se na ugovor koji sadrži zajedničke odredbe za celu EU, završne odredbe, te dve glave koje uređuju drugi (zajedničku vanjsku i sigurnosnu politiku) i treći stub (policijsku i pravosudnu saradnju u kaznenim stvarima).
Pod izrazom Ugovor o Evropskoj zajednici (EZ) misli se na ugovor kojim se uređuju nadležnosti koje su prenesene na evropski nivo Rimskim ugovorom iz 1958. o Evropskoj ekonomskoj zajednici sa svim kasnijim amandmanima na taj Ugovor.
Pod izrazom Ugovor o Evropskoj zajednici za atomsku energiju (Euratom) misli se na ugovor kojim je, takođe 1958. u Rimu, uspostavljena evropska nadležnost nad nuklearnom energijom, a izraz obuhvata sve kasnije amandmane na taj Ugovor
Do polovine 2002. godine, kao dio primarnog prava postojao je još jedan ugovor, onaj kojim je 1952. u Parizu osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik. Taj je ugovor, za razliku od svih ostalih nabrojanih, bio sklopljen na 50 godina, te su države članice odlučile ne obnoviti ga po isteku 2002. Evropske nadležnosti koje su bile utvrđene tim ugovorom nisu, međutim, nestale, već su raspodijeljene pod postojeće Ugovore. Iako više nije na snazi, Pariški je ugovor važno spomenuti jer je upravo njime započeo proces integracije u Evropi.
-Opšta načela prava EU:
Opša načela prava nepisane su pravne norme koje se mogu opisati i kao dio Osnivačkog ugovora shvaćenog kao ustavna povelja. Koja opšta načela postoje u pravnom poretku EU, utvrđuje Evropski sud u svojoj praksi. Opša načela važan su dio svakog pravnog poretka, a njihova je praktična funkcija to što omogućavaju rešavanje sporova za koje ne postoji konkretno pisano pravno pravilo.
Kako je sporove nužno rešiti, a da se spriječi samovolja sudaca kada nema konkretnih pravila, sudije se vode određenim vrednostima koje se smatraju inherentnim određenom pravnom poretku, a koje se nazivaju opštim načelima prava.
U pravnom poretku EU Evropski je sud do sada identifikovao veći broj opštih načela, među kojima su važnija: zaštita temeljnih ljudskih prava , pravna sigurnost i zaštita legitimnih očekivanja, koja,između ostalog, uključuju zabranu retroaktivnosti; zabranu diskriminacije, načelo proporcionalnosti i druga.
SEKUNDARNO PRAVO
Pravni akti institucija EU
Najbrojnija grupa pravnih pravila EU sadržana je u aktima koje donose institucije Evropske unije na osnovu ovlašćenja koje su im dodeljene Osnivačkim ugovorom.
Kako se mogućnost i pravni učinci tih odluka temelje na Osnivačkom ugovoru kao aktu primarnog prava, taj dio prava EU nazivamo sekundarnim ili izvedenim (derivativnim) pravom.
Forma i pravna priroda akata koje su ovlaštene usvajati institucije EU razlikuje se u tri stuba EU. Ta će razlika nestati, a sadašnje naziv akata bit će izmenjen kada na snagu stupi Ustavni ugovor.
Međunarodni sporazumi;
Evropska unija, prema danas važećem Osnivačkom ugovoru, nema pravnu ličnost, ali ima ograničenu mogućnost sklapanja međunarodnih sporazuma u ime država članica, i to u području spoljne i bezbedosne politike,kao I na području policijske i pravosudne saradnje
.Kako je EU utemeljena na načelu dodeljenih ovlašćenja, ona ne može odlučivati ni o čemu što nije predviđeno Osnivačkim ugovorom. Ugovor o EZ- na dva mesta izričito predviđa ovlašćenje Zajednice za sklapanje međunarodnih sporazuma.
Prvi je član 133. EZ, koji se odnosi na sporazume kojima se ostvaruje zajednička trgovinska politika, a drugi član koji izričito predviđa ovlašćenje EZ-a da sklapa međunarodne sporazume je član 310. Ugovora o EZ-u, na osnovu kojeg se sklapaju sporazumi o pridruženom članstvu
.Osim izričitih ovlašćenja Zajednica ima i implicitna ovlašćenja za sklapanje sporazuma u svim područjima koja je interno ovlaštena urediti.
Ako Zajednica sklapa međunarodni sporazum koji istovremeno obuhvaća pitanja iz njene nadležnosti, ali i pitanja nad kojima su ovlaštenja zadržale države članice, sklopit će se takozvani mešoviti sporazum. Mešoviti sporazum istovremeno sklapaju Zajednica i svaka od njenih država članica, a stupa na snagu kada ga u ime Zajednice ratifikuje Veće ministara, i eventualno potvrdi Evropski parlament, te svaka država članica u skladu s vlastitim ustavnim poretkom.
SUDSKA PRAKSA
Sudska praksa Evropskog suda takođe se smatra izvorom prava EU. Iako pravni sistem EU nije sistem koji se formalno temelji na načelu stare decisis kao common law sistemii, sudska praksa nije ništa manje važna kao izvor prava.
Kroz praksu evropskih sudova, naročito Evropskoga suda, razjašnjavalo se kako značenje pojedinih konkretnih odredbi prava EZ-a tako i pitanje njihovih pravnih učinaka u pravima država članica.
Načela i pravila razvijena kroz sudsku praksu prihvatili su i nacionalni sudovi i druga tela u državama članicama, te su time ta pravila postala sastavnim delom pravnog poretka EU.
April, 2008.
Izvori:
